تَکاب یکی از شهرهای جنوب شرقی استان آذربایجان غربی است. این شهر از سمت شمال به شهرستان چاراویماق در استان آذربایجان شرقی، از سمت جنوب به شهرستانهای بیجار، دیواندره و سقز در استان کردستان، از سمت شرق به شهرستان ماهنشان در استان زنجان و از سمت غرب به شهرستان شاهیندژ، شهرستان بوکان در استان آذربایجان غربی محدود شدهاست. شهرستان تکاب بنابر قانون تقسیمات کشوری در سال ۱۳۸۵ خورشیدی، مشتمل بر دو بخش به نامهای مرکزی و تخت سلیمان، یک شهر (تکاب) و ۶ دهستان بودهاست.
تخت سلیمان از مهمترین جاذبههای گردشگری در این شهر است که در میراث جهانی یونسکو ثبت شدهاست؛ همچنین مهر موبد موبدان که روی آن نقوش اساطیری حک شده و بیشتر در ستایش آب (آناهیتا) و آتش است، در تخت سلیمان کشف شدهاست
نام تکاب:
تکاب یا تکآب به معنای آب کم و باریکی است که در زمینی جریان داشته باشد و چون شهر فقط یک رود دارد (رود ساروق)، به این نام خوانده شدهاست. این شهر تا پیش از ۱۳۱۷ش به سبب وجود خار در تپههای اطراف شهر، «تیکانتپه» (خارتپه) نامیده میشد، سپس، بنا به تصویب فرهنگستان زبان ایران، نام آن به تَکاب تغییر یافت
پیشینه تکاب:
ناحیهای که امروزه تکاب نامیده میشود، در ناحیهای واقع بوده که در سالنامههای آشوری از نیمهٔ دوم سدهٔ ۹ قبل از میلاد، زاموآ خوانده میشده، و همواره دستخوش تهاجم آشوریان بوده است. این ناحیه مسکن اقوام باستانی لولوبی و گوتی بوده است و بعدها دولت ماننا در آن تشکیل شد واز سدهٔ ۷ ق م با تشکیل دولت ماد از مراکز مهم اقتصادی این دولت (مادها) بهشمار میرفت. ازجمله آثار بر جای مانده از دورهٔ مادها در این منطقه، بناهای سنگی غار کرفتو است که با دست در دل سنگ تراشیده شده است و نمونهای از معماری سنگی دورهٔ مادها بهشمار میرود. این غار کاربرد دفاعی نیز داشته است و مردم برای گریز از تهاجم اورارتوها و آشوریها، در آن پناه میگرفتند. در کاوشهای باستانشناسی آثاری از دورهٔ هخامنشیان در زندان سلیمان و تخت سلیمان به دست آمده است. این کاوشها همچنین نشان میدهد که منطقه تکاب در دورههای اشکانی و ساسانی نیز مرکز تمدنهای درخشانی بوده است که از مظاهر آن، علاوهبر بناهای سنگی غار کرفتو در غرب تکاب، میتوان به آثار ساسانی کوه بلقیس در مشرق تخت سلیمان فعلی هم اشاره کرد. به سبب نبودِ مراکز مسکونی مهم در این منطقه، بهجز شیز، در منابع سدههای نخستین اسلامی نامی از این منطقه برده نشده، ولی تاریخ آن در خلال تاریخ دیگر نواحی آذربایجان آمده است
زبان :
زبانهای رایج در تکاب شامل ترکی آذربایجانی و زبان کردی میباشد. مذهب مردم این شهرستان شیعه و سنی می باشد.
اقتصاد و صنایع تکاب:
بیشتر در آمد مردم این شهر از کشاورزی و دامپروری است و کمتر واحد صنعتی در شهر تکاب به چشم میخورد. بزرگترین معدن طلای خاورمیانه با ذخیره ۸۰ تن طلای خالص در روستاهای آقدره و زرهشوران تکاب قرار دارد. از صنایع دستی این شهر میتوان به فرش افشار اشاره کرد که شهرت جهانی دارد و به فرش آهنین معروف است و خانوادههای بسیاری از بافت این فرشهای دستباف امرار معاش میکنند. در زمانی که بازار فرش دستباف رونق خوبی داشت بیش از ۱۸ هزار نفر به طور مستقیم به کار فرش بافی اشتغال داشتند. فرش دستباف افشار تکاب به نوعی سوغات این شهر هم محسوب میشود.
مناطق گردشگری تکاب:
از مناطق دیدنی و گردشی این شهر میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
تخت سلیمان و آتشکده آذرگشسپ که به عنوان چهارمین اثر باستانی ایران در فهرست جهانی آثار فرهنگی یونسکو ثبت شده است. این محوطه باستانی با قدمت ۳۵۰۰ ساله جزو ده اثر بزرگ ملی در دست بازسازی میباشد.
کوه زندان سلیمان: کوهی استوانهای شکل تو خالی که در زبان مردم محلی زندان سلیمان نامیده میشود
آبگرم تخت سلیمان(ایسدی سو): با چشمههای آب گرم که برای درمان بیماریهای روماتیسمی بسیار مفید است
چمن متحرک چملی : جزیرهای متحرک در داخل آب دریاچه چملی واقع در روستای بدرلو تکاب که از مناطق بسیار زیبا ولی در عین حال گمنام و ناشناخته میباشد
قلعه بلقیس که بر روی کوه مرتفع بلقیس قرار دارد (ارتفاع ۳۳۳۵)
مسجد جامع تکاب با قدمت بیش از صد سال با معماری زیبا ثبت شده در آثار لیست آثار ملی
بنای ساختمانی معروف به قلعه که در داخل شهر قرار دارد و به یکی از اربابان قدیم شهر تعلق داشته است.
بقعه ایوب انصاری
قلعه ساری قورخان
غار کرفتو که متعلق به شهر سقز است فاصله نزدیکی با شهر تکاب دارد.
آبگرم و آبشار قینرجه در روستایی به همین نام واقع در جاده تخت سلیمان.
چهار ستون تاریخی چهار طاق زوار(کلیسای چهار طاقی) در روستای چهارطاق.
زندان برنجه
کوه چهل چشمه (وجود آثار تاریخی کشف نشده در آن)
غار جدید الکشف در ۳۵ کیلومتری تکاب
ازآثار باستانی و دیدنیهای شهرستان تکاب مسجد جامع تاریخی روستای اغولبیک که در ۵ کیلومتری شهرستان تکاب واقع گشته، که ۷سال زودتر از مسجدجامع تکاب بنا شده و همچنین یخچال طبیعی بی نظیر قدیمی که قدمت آن به بیش از یک قرن میرسد میتوان اشاره نمود.و آثار تاریخی زیادی که متاسفانه با بی توجهی مسئولین ازبین رفته و یا نیز در حال از بین رفتن است که از جمله آن میتوان به حمام قدیمی که در روبروی مسجد جامع بنا شده بود(که در حال حاضر این حمام در زمانی که حتی کاملا سالم بود توسط دولت تخریب شدو به جای آن بانک صادرات ساخته شده است) و قلعه اربابی بزرگ و بی نظیر (این قلعه نیز به جای اینکه تبدیل به موزه شود محل اداره هلال احمر شهرستان شده است) و کوره خانه قدیمی و ... میتوان اشاره نمود. آب سرد معدنی روستای اغولبیک که در دربند واقع گشته خواص درمانی بسیار مفید دارد و سالانه مردم زیادی از روستاهای اطراف و شهرستان تکاب به آنجا میآیند. نور تپه که یکی از آثار قدیمی و تاریخی روستای اغولبیک که هم زیارتگاه و هم کوره آجر پزی، که آجر مسجد جامع اغولبیک در آنجا تولید میشده است و یکی از آثار ثبت شده میراث فرهنگی میباشد