|
 همدان مرکز استان همدان در غرب ایران واقع است. شهر همدان در دامنهٔ شرقی کوه الوند واقع شده که توسط دولت جمهوری اسلامی ایران یکی از پنج شهر تاریخی-فرهنگی ایران شناخته شدهاست. شهر همدان مرکز استان همدان و نیز مرکز شهرستان همدان است و سیصد و شصت کیلومتری جنوب غربی تهران در ارتفاع ۱۸۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد.
میدان مرکزی (میدان امام خمینی ره) این شهر توسط مهندسان آلمانی طراحی شده و به نقشه شعاعی معروف است که ۶ خیابان اصلی بطور موازی به میدان اصلی شهر وصل شده و بلوارها بصورت رینگهای اول و دوم آنها را منقطع کرده که در نوع خود کم نظیر است و در ابتدای هر خیابان اصلی دو گنبد نقرهای رنگ به تعداد ۱۲ گنبد بنام هر امام معصوم تعبیه شدهاست که نشانگر مذهبی بودن و شیعی بودن این شهر از دیرباز میباشد.
پیشینه تاریخی نام همدان
آشوریان باستان به شهرهای قوم کاسی، عنوان «کارکاشی» داده بودند که «کار» به معنی قرارگاه یا منزلگاه و «کاشی» نام قوم کاسی است.
آشورشناسان و مادشناسان، جملگی این کار کاشی (با شهر کاسیان) را منطقه کنونی همدان دانستهاند.
پرفسور گیریشمن، باستان شناس معروف فرانسوی، معتقد است که اسم قبلی هگمتانه،» اکسایاً یعنی شهر کاسیها بودهاست.
در مجموع اعتقاد غالب بر این است، که شهر هگمتانه را یکی از اقوام آریایی بنام مادها ساختهاند. و نخستین دولت ایرانی را در آن بنا نهادهاند. ولی نتایج تحقیقات بیانگر آن است که شهر هگمتانه پیش از انتخاب به پایتختی توسط مادها، وجود داشته مردمانی از قوم کاسی در آن میزیستهاند. سپس بازماندگان قوم کاسی، بعدها با طایفهای از آریاییها قوم موسوم به ماد را پدید آوردهاند. و با غلبه بر دولت تجاوزگر آشوری، دولت ماد را بنیان کذاشته، و پایتخت خود را کار کاشی قرار دادهاند. و از آن به بعد، این شهر هگمتانه نام گرفتهاست.
امروز هم باستان شناسان، تپه باستانی هگمتانه، واقع در مرکز شهر همدان را، که وسیعترین تپه باستانی ایران است، بقایای همان ابنیه عهد کاسی، مادی، هخامنشی و بعد از آن میدانند. مساحت این تپه حدود ۳۰ هکتار میباشد. که با در نظر گرفتن بخشهایی که جزء محدود تپه باستانی بود، ولی اینک ساختمانهای مسکونی بر روی آن ساخته شده، به بیش از ۴۰ هکتار نیز میرسد.
این تپه بیضی شکل، در داخل محدوده شهر فعلی همدان، و در دو سوی خیابان اکباتان واقع شدهاست. «هگمتانه»، یا «هنگمتانه» که به زبان پارسی قدیم به معنی محل تجمع بوده، ترکیبی از دو واژه «هنگ» به معنی «جا» و «متانه» به معنی «تجمع» است. این واژه در زبان یونانی به صورت «اکباتانا» در آمدهاست، و در کتیبههای عیلامی به صورت «اک ماتانو» آمدهاست.
جایگاه تاریخی همدان:
همدان، اولین پایتخت نخستین تشکیلات حکومتی در ایران بوده، که در آن دوره هگمتانه نامیده میشدهاست.
آثار مکشوفه از تپه باستانی هگمتانه و نیز کتیبههای گنج نامه آثاری از آن زمان میباشند. آثار تاریخی، فرهنگی متعدد موجود در همدان، موجب شد تا در جلسه مورخ ۱۳۷۰/۲/۲ شورای عالی شهرسازی و معماری کشور، همدان به عنوان یکی از شش شهر تاریخی، فرهنگی کشور شناخته شود.
همچنین کاوشهای باستانشناسی انجام شده در تپه گیان نهاوند و وجود تپه باستانی باباکمال و مهاجرت حَبَقّوق پیامبر به تویسرکان، (حدود ۷۰۰ سال قبل از میلاد مسیح) نیز حاکی از قدمت این دو شهر میباشد.
همدان در گذر تاریخ
مهاجرتهای اقوام آریایی نژاد ماد ازحدود ۳۵۰۰ سال پیش به منطقه غرب ایران و محدوده فعلی استان همدان واختلاط و سلوک آنان با اقوام مستقر در منطقه به تدریج منجر به شکل گیری نخستین حکومت فراگیربه مرکزیت هگمتانه (همدان) در فلات قاره ایران گشت و این حکومت در ۶۵۰ قبل از میلاد در اوج اقتدار خود ضمن غلبه بر بزرگترین قدرت سیاسی و نظامی آن عصر یعنی دولت آشور قلمرو خود ار از شرق به آسیای میانه و در غرب به قلب آسیای صغیر بسط داد. بر اساس نوشتههای هرودوت ورخ یونانی بدستور دیااکو نخستین پادشاه ماد در هگمتانه (همدان) پایتخت آنان استحکامات عظیمی شامل قلاع تو در تو و قصرهای سلطنتی برپا گشت.
اکثریت محققین علوم تاریخ و باستانشناسی را عقیده بر این است که تپه امروزی هگمتانه در دل شهر همدان برجای مانده بقایای همین تأسیسات میباشد. این تپه طی چندین سال اخیر مورد کاوشهای باستانشناسی قرارگرفته وکارگاههای کاوش واشیا ﺀ بدست آمده در معرض دید علاقمندان قرار دارد.
همچنین انجام حفاریهای باستانشناسی در تپههای گودین نزدیک کنگاور در استان کرمانشاه و نوشیجان در ملایر گوشههایی از فرهنگ و تمدن اقوام ماد را در این زمان بر ما آشکار ساخته که از جمله آنها میتوان به نخستین اشکال خط ونگارش و سکههای اولیه و مظاهر فرهنگ دینی و معماری ایرانی اشاره نمود.
از دوره هخامنشیان علاوه بر سنگ نبشتههای میخی گنجنامه همدان تعداد قابل توجهی اشیا ﺀ زرین و سیمین و نیز بقایای کاخهای سنگی بیادگار ماندهاست که علاقمندان میتوانند از آنها در موزه ملی کشور و موزه تپه هگمتانه بازدید کنند از دورههای سلوکی واشکانی در همدان مجسمه شیر سنگی و گورستان پارتی و در نهاوند نشانههایی از یک معبد برجای است.
شهر همدان در دوره ساسانی یکی از ضرابخانههای این حکومت بوده وسکههای متعددی از این دوره در دست میباشد. شهر نهاوند نیز در این زمان دارای اهمیت ویژهای بود و دژ مستحکمی در آن قرارداشت ویکی از مراکز ایالات اسپهبد نشین هفتگانه این دوره بود.
اعراب در یورش به ایران فتح نهاوند را فتح الفتوح نامیدند و گشودن همدان را به سال ۶۴۵ میلادی پس از فتح نهاوند بزرگترین پیروزی خود بر ساسانیان شمردهاند.
از آثار این دوره میتوان به غار قلعه جوق در فامنین و بقایای قلعهای در همان محل اشاره کرد.
نفوذ و گسترش اسلام درایران تغییرات وتکامل شگرفی را بر پایه تعالیم اسلام واصول هنرها و معماری قدیمی کشور سبب شد. ازاین دوره ۱۴۰۰ ساله در نقاط مختلف استان یادمانهای متعددی برجای مانده که اهم آنها عبارتاند از:بنای بسیار زیبا و ارزشمند گنبد علویان از دوره سلجوقی – برج قربان – بقعه استر ومردخای – بقعه خضر از قرون ۷تا۹ هجری در همدان امامزده ازناو از دوره سلجوقی در فامنین – امامزاده هود واظهر در رزن و بقعه حبقوق نبی در تویسرکان از قرن هشتم –امامزاده یحیی – امامزاده حسین و امامزاده اسماعیل د ر همدان و نیز کاروانسرای فرسفج و مدرسه علوم دینی شیخ علیخان زنگنه در تویسرکان – آب انبار وسنگ نبشتهای معروف به کتیبه آقاجان بلاغی مربوط به بنای یک سد در اسدآباد – یخچال میرفتاح در ملایر وحمام حاج آقا تراب در نهاوند ونیز تعدادی پل شامل پل شکسته (خسروآباد)در اسدآباد- پل کوریجان و آبشینه در همدان پل جهان آباد در فامنین – پل فرسفج ومجموعه بازار در تویسرکان و پل زرامین در نهاوند جملگی از دوره صفوی و بازار, مسجد جامع و میدان امام همدان و بازار ملایر از ابنیه مهم بعداز دوره صفوی.
آب و هوا و مشخصات جغرافیایی
شهرستان همدان با وسعتی حدود ۴۱۱۸ کیلومتر مربع، از خط الراس رشته کوه الوند تا مرزهای شرقی استان کشیده شدهاست.
شرقیترین نقطه این شهرستان ۴۹ درجه و ۲۷ دقیقه غربیترین آن ۴۸ درجه و ۲۰ دقیقه از نصف النهار گروینچ فاصله دارد و در حد فاصل ۳۴ درجه و ۳۵ دقیقه، تا ۳۵ درجه عرض شمالی واقع شدهاست. شهرستان همدان، از شمال به شهرستانهای رزن و کبودرآهنگ، از جنوب به تویسرکان و ملایر، از شرق به استان مرکزی و از غرب به شهرستان بهار محدود میشود.
در جنوب شهرستان همدان، ارتفاعات کوهستان الوند قرار دارد، که خط الراس این ارتفاعات مرز طبیعی شهرستانهای همدان و تویسرکان را تشکیل میدهد و دشتهای همدان، قهاوند، دشت نشر و قسمتی از دشت رزن - فامنین در حد فاصل این ارتفاعات قرار گرفتهاند.
بلندترین نقطه شهرستان همدان در قله الوند با ارتفاع ۳۵۸۴ متر و پستترین نقطه آن زمینهای عمر آباد با ارتفاع ۱۶۰۰ متر است، که محل خروج رود قره چای میباشد. متوسط ارتفاع این شهرستان نیز از سطح دریا حدود ۱۸۲۰ متر است.
این شهرستان بر اساس سرشماری عمومی سال ۱۳۷۵ دارای ۵۶۳۴۶۶ نفر جمعیت و تراکم نسبی ۸/۱۳۶ در هر کیلومتر میباشد و از پنج شهر همدان، مریانج، فامنین، جورقان و قهاوند و ۳ بخش و ۱۲ دهستان تشکیل شدهاست و مردم ساکن در مراکز شهرهای آن به فارسی ودر روستاها، عمدتاً به ترکی، فارسی، لری و کردی سخن میگویند. آب و هوای همدان سرد است و در فصل زمستان زمین پوشیده از برف میشود.تابستان همدان معتدل و زمستان طولانی و سرد و برفی است.
شخصیتهای معروف
همدان جایگاه بزرگانی چون حکیم بوعلی سینا و دیگر دانشمندان، عارفانی چون بدیع الزمان، ابوالوفا حافظ، عینالقضات همدانی و شاعرانی چون میرزاده عشقی، غبار، عراقی، مفتون همدانی، غمام، صابر و باباطاهر عریان و نامآوران معاصری چون شیرین عبادی ، هاشم آغاجری،دكتر حسين بشيريه (استاد علوم سياسي ايران)، پرفسور موسيوند (جراح قلب و عروق)و سياستمداراني چون ابوالحسن بني صدر و آيت ا..رازيني ، شهيد آیت الله مفتح و... است.
[ویرایش] مکانهای توریستی, مناظر طبیعی و دیدنی
تپه عباس آباد, دره امامزاده کوه[دره ماوشان ],تپه حاج عنایت , پل کوریجان, پیست اسکی تاریک دره و آبشینه. نیز میتوان از غار زیبای علیصدر, آبشار گنجنامه , باغهای مصفای دامنه الوند به ویژه درهٔ عباس آباد و دره مراد بیگ, غار قلعه جوق, سد اکباتان و پارک مردم سخن به میان آوررد.لازم به ذکر است بوستان تازه تاسیس و ۴۸ هکتاری ارم در بلوار ارم از مکانهای توریستی همدان است.
آثار و مکانهای مذهبی
امامزاده عبدالله -امامزاده یحیی – امامزاده حسین - امامزاده اسماعیل - امامزاده محسن -امامزاده هادی ابن علی -امامزاده اسماعیل و امامزاده اهل بن علی.
پارکها
بوستان ۵۰ هکتاری و شهربازی ارم
پارکمردم(لوناپارک)و شهربازی
مجتمع تفریحی عباس آباد و تله سی
پارک جنگلی گنجنامه و تله کابین
پیست اسکی تاریک دره
پارککودک
پارک جنگلی سداکباتان و دریاچه سد
پارک شیر سنگی
پارک شهرک مدنی
و پارکهای محلهای شامل:
پارک اعتمادیه
پارک زنبق
پارک چمران
پارک لادن
پارک مریم
پارک حجازی
سینماها و سالنهای تیاتر و نمایش
سینما فلسطین
سینما قدس
تالار فجر
سینما کانون
مجموعه فرهنگسرای بوعلی
موزهها و مراکز فرهنگی هنری
موزه تاریخ طبیعی همدان
تاریخچه :
موزه تاریخ طبیعی همدان، در راستای تأمین اهداف علمی، آموزش و پرورش دانشگاه بوعلی سینا، در سال ۱۳۵۱ خورشیدی به همت آقای جعفر محمد علی زاده بنیانگذاری شدهاست، و تا کنون نیز با مدیریت ایشان اداره میشود. این موزه با الگوها و استانداردهای بین المللی طراحی و تکمیل شدهاست. و نه تنها در سطح ایران بلکه در سطح خاور میانه و حتی جهان مطرح میباشد. محل آن در فضای دانشکده کشاورزی دانشگاه بوعلی سینا در انتهای چهار باغ آزادگان منشعب از میدان مدرس واقع شدهاست، و با زیر بنای تقریبی ۲۰۰ متر مربع در سه تالار جداگانه و بههمپیوسته جای داده شدهاست.
ا[ویرایش] موزه هگمتانه
موزه هگمتانه در شرق تپه باستانی هگمتانه و جنب گودال معروف فرانسویها قرار دارد.
ساختمان این مکان که پیشتر مدرسه پرورش نامیده میشد,در طی تغییرات وتعمیراتی به منظور ایجاد یک موزه موقت به بهره برداری رسیدهاست و مجهز به آزمایشگاه و کارگاه عکاسی میباشد.
اشیای موزه مشتمل بر دوبخش اختصاصی واستانی است.
در این مجموعه آثار سنگی ,سفالی,استخوانی وفلزی از دورههای پیش وپس از اسلام به نمایش در آمدهاست. در راهرو و تالار سمت راست موزه, اشیای یافتهشده از هگمتانه نگهداری میشوند. از برجستهترین این آثار میتوان به پایه ستونهای متعلق به کاخهای هخامنشی از جمله شالی ستون مربوط به دوران اردشیر دوم با متن میخی,دو مهر استامپی سنگی وشیشهای مربوط به دوران قبل از اسلام وسرگاو از جنس سفال متعلق به دوران هخامنشی اشاره کرد. همچنین مجموعهای از اشیای باستانی در سالهای پیش از انقلاب به صورت حفارهای غیر قانونی از خاک خارج شدهاند که آنها را منسوب به هگمتانه میدانند و اکنون در موزه ملی و بعضی در موزههای خارج از کشور نگهداری میشوند. مجموعه تابوتهای سنگی وسفالی مربوط به دوره پارتیان که از میدان شیر سنگی بدست آمده اند, خمرهها وسنگهای تزیینی با نقوش زیبا وسنگ قبرهای دوران مختلف اسلامی, شاخصترین نمایندههای آثار کشف شده استانی میباشند که در سالن مرکزی وراهروی سمت چپ موزه قرار داده شدهاند.
راههای همدان
راه اصلی تهران – همدان به درازای ۳۴۱ کیلومتر که از قزوین میگذرد و ۲۰۰ کیلومتر آن آزادراه و بزرگراه است.
بزرگراه تهران- همدان که از ساوه میگذرد.
بزرگراه تهران – کرمانشاه-خسروی که همدان در کیلومتر ۳۷۵ این مسیر از سوی تهران قرار دارد.
راه اصلی تهران – سنندج که همدان در ۳۴۳ کیلومتری این مسیر قرار دارد.
راه اصلی تهران - کرمانشاه - ایلام که همدان در همین مسیر قرار گرفتهاست
راه اصلی سنندج – همدان به طول ۱۸۲ کیلومتر
راه اصلی تبریز-زنجان – همدان- اهواز به طول ۲۷۵ کیلومتر
سوغات همدان
سفال و سرامیک، چرم و کالای چرمی، فرش، گلیم و جاجیم، انگشت پیچ، سیر تند، شیر شیره، قیسی، مویز، شیره انگور، کماج، حلوا زرده.
صنایع دستی
صنایع دستی به ویژه از نظر صنایع چرمسازی , قالیبافی و گلیم بافی و به ویژه با توجه به وجود شهر لالجین به عنوان قطب سفال سازی و سرامیک کشور محسوب میشود.
|
 |