اردبیل

اَردَبیل یکی از شهرهای ایران و مرکز استان اردبیل در شمال غربی کشور است. این شهر همچنین مرکز شهرستان اردبیل است. اردبیل از شهرهای باستانی و تاریخی ایران است. این شهر در نزدیکی مرز جمهوری آذربایجان قرار گرفته‌است و دارای ارتفاع زیادی است و از سردترین شهرهای ایران محسوب می‌گردد که جاذبه‌های طبیعی زیادی دارد. این شهر در ۲۱۹ کیلومتری تبریز و ۵۹۱ کیلومتری تهران واقع شده‌است.

جغرافیای اردبیل:

شهر اردبیل در ارتفاع 1500متری از سطح دریا و در میان کوه‌های تالش و سبلان واقع در رشته‌کوه البرز در شمال غرب فلات ایران جای گرفته و دارای زمستان‌های سرد و تابستان‌های معتدل است

مردم اردبیل:

جمعیت این شهر براساس سرشماری سراسری سال ۱۳۸۵ ایران، برابر با ۴۱۲٬۶۶۹ نفر است. زبان مردم شهر اردبیل ترکی آذربایجانی است. مذهب اکثر مردم این شهر، اسلام (شیعه دوازده‌امامی) هستند. هم‌چنین مسیحیان شهر که اغلب ارمنی بوده‌اند در دهه‌های گذشته مهاجرت نموده‌اند

وجه تسمیه اردبیل:

غالب صاحب‌نظران نام قدیمی شهر را «آرتاویل» و از ریشه اوستایی می‌دانند. این نام از ترکیب دو کلمه «آرتا» (به‌معنی مقدّس که در فارسی میانه تبدیل به «ارد» شده‌است و در کلماتی نظیر اردشیر آمده‌است) و «ویل» به معنی "ناحیه" تشکیل شده‌است. امروزه در مناطق تالش‌نشین استان، هنوز هم به اردبیل، «آردویل» می‌گویند که به معنای "ناحیّه مقدس" است

پیشینه اردبیل:

اردبیل از شهرهای کهن ایران است که حدود ۵۰۰۰ سال قدمت دارد.در لوحه‌های گلی سومریان به صورت آرتا یا آراتتا ثبت گردیده‌است که خود قدمت شهر را تا ۵۰۰۰ سال میرسانداین شهر در زمان حکومت بنی‌امیه مرکز حکومت آذربایجان و در زمان بنی‌عباس مرکز قیام بابک خرمدین بوده است. در سال ۶۱۸ هجری مورد حمله مغولان قرار گرفت.در دوران باستان نیز که ایران به چهار ولایت تقسیم شده بود اردبیل مرکز ولایت باختر شامل آذربایجان (از همدان و ساوه تا دربند در جنوب روسیه و ارمنستان فعلی) بوده‌است. اما در زمان تیموریان و صفویان، نهضت تشیع و جنبش‌های سیاسی ایران از این شهر برخاست. اردبیل در زمان صفویان آباد گردید و به اوج اعتبار، عزت، و عظمت خود رسید، اما پس از انقراض این سلسله در پیشامدها و تحولات تاریخی دوره نادرشاه و اوایل قاجار و به‌خصوص با ورود قشون روسیه به ایران و حوادث دوران مشروطیت، از رونق و اهمیت افتاد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، در ۲۴ فروردین ۱۳۷۲ به مرکز استان تبدیل شد.
از آثار تاریخی اردبیل که برخی به دوره پیش از اسلام می‌رسد، می‌توان از دهکده آتشگاه، شهر هیر، شهریور، و مسجد جامع اردبیل که در قدیم آتشکده بوده‌است، نام برد. با توجه به این‌که این مسجد، بزرگ‌ترین و قدیم‌ترین مسجد اردبیل است، احتمال می‌رود یکی از واحدهای آن، کتابخانه بوده، ولی در تاریخ اردبیل اشاره‌ای به آن نشده است.

بسیاری از مؤلفان دوره اسلامی، بنای شهر اردبیل را به فیروز، پادشاه ساسانی نسبت می‌دهند و می‌نویسند که اردبیل به دستور این پادشاه، که در سده پنجم میلادی می‌زیست، ساخته شده‌است.فردوسی در شاهنامه بنای اردبیل را به پیروز ساسانی نسبت می‌دهد.

اما تاریخ اردبیل خیلی قدیمی‌تر از زمان فیروز ساسانی است. زیرا که فیروز درسال ۴۵۹ میلادی به سلطنت رسیده‌است و ۳۴ سال قبل از این تاریخ، بهرام پنجم ملقب به بهرام گور در مقابل حمله هیاتله از راه اردبیل به آمل وگرگان و سپس به خراسان رفته و در آن‌جا، خاقان هیاتله را کشته‌است.
در زمان فیروز به دلیل حمله طوایف شمال (هون‌ها) ویران گردید و به دستور فیروز، آباد گردید و برج و بارو درآن ساخته گردید و از این‌رو بنای آن‌را به فیروز نسبت می‌دهند.

در داستان سیاوش در شاهنامه فردوسی نیز نام اردبیل آمده بود.

در قرن ششم قبل از میلاد زرتشت پیامبر بزرگ ایران ظهور کرد و بنا به روایت اوستا، کتاب یسنا در بالای کوه سبلان بر او نازل شده‌است.

شهر اردبیل به علت نزدیکی به قفقاز و گرجستان و ارمنستان، جایگاه ویژه‌ای داشت به‌طوری که در زمان جنگ‌های ایران و روس در عهد قاجار، اردبیل مرکز استقرار نیرو و ستاد عملیات سپاه ایران در برابر طوایف شمال بوده‌است.

باستان شناسی اردبیل:

منطقه اردبیل حداقل از هزاره ششم قبل از میلاد مسکونی بوده‌است. براساس پژوهش، سراسر منطقه از تپه‌های باستانی پوشیده شده‌است. کاوش‌های مقدماتی در برخی از نواحی اردبیل به ویژه در قسمت‌های شمالی و شرقی آن نشان می‌دهد که اردبیل از کانون های مهم فرهنگ مگالی تیک یا سنگ افراشتی بوده‌است. مردم مگالی تیک شرق آذربایجان که ماهیت قومی آن ها می‌باید از عناصر کاسی و هوری بوده باشد، ده ها اثر مگالی تیک پرارزش از خود به یادگار گذاشته‌اند. کشفیات اخیر در محوطه باستانی شهر یئری مشکین شهر، پرتو تازه‌ای به تمدن و فرهنگ هشت هزارساله اقوام ساکن در اردبیل و اطراف آن افکنده‌است و انتشار نتیجه کشفیات می‌تواند ارتباط تمدن و فرهنگ مگالی تیک اردبیل را با دیگر مناطق ایران و آذربایجان تاریخی و قفقاز و شرق آسیای صغیر مشخص کند. تصاویر هیکل‌های سنگی شهر یئری با تصاویر هیکل‌ها و سرهای آدمیانی که برروی اجاق‌های نعل اسبی ایغدیر (ایگدیر درشمال شرقی ترکیه در نزدیکی مرز ایران و ارمنستان) نقش بسته، شباهت تام دارد.آثار یافت شده درموزه باستان شناسی اردبیل قرار دارند

بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی:

بقعة شيخ صفي- كه از بناهاي منحصر به فرد در ميان ساختمان‌هاي مذهبي است- شامل تعدادي از بناهاي دوره‌هاي مختلف است كه نخستين بار شاه طهماسب آن‌ها را به‌صورت مجموعة واحدي درآورد. بعدها شاه عباس باعث افزودن بناهاي مهم به اين مجموعه و اصلاحاتي در آن گرديد. اهميّت زياد اين اثر تاريخي به‌طور كلي در رابطه‌اي كه با سلسلة خاندان سلاطين صفويّه دارد جلوه‌گر مي‌شود. اسلاف شاهان صفويّه و همچنين شاه اسماعيل اوّل سرسلسلة اين خاندان در داخل اين مجموعة تاريخي به خاك سپرده شده‌اند. اين مجموعه از نظر معماري اسلامي داراي اهميّت فوق‌العاده است. هر يك از عمارات منفرد آن بي‌نظير مي‌باشد. اين امر در مورد خود مقبره كمتر صادق است تا در مورد نمازخانة مقابل آن. ضلعي كه مقابل حياط قرار گرفته مانند نماي كاخي ساخته شده است. طرح اين بنا در هنر شرق بيگانه به نظر مي‌رسد و بيشتر رنسانس را به خاطر مي‌آورد. ليكن جزييات يعني كاشي‌كاري، طرح‌ها، قاب، پنجره‌ها، مقرنس‌كاري‌ها، آجركاري‌ها كه با فاصله و بندهاي وسيع‌تري انجام گرفته هنر خالص شرقي است. بناهاي متعلّق به بقعة شيخ صفي عبارتند از: درب ورودي و حياط بزرگ- حياط كوچك يا دالان روباز- صحن بقعه- مسجد جنّت‌سرا- حياط مقابر- شهيدگاه- چلّه‌خانه. قسمت‌هاي اصلي بقعه عبارتند از: «رواق يا قنديلخانه- مقبرة شيخ صفي- مقبرة شاه اسماعيل صفوي- حرمخانه- چيني‌خانه». بقعة شيخ صفي‌الدّين از نظر كاشي‌كاري و تزيينات از زيباترين ابنية تاريخي دورة صفوي محسوب مي‌شود

مقبره شیخ امین الدین جبرییل:

مقبرة شيخ امين‌الدين جبرييل از جمله بهترين نمونة مقابر گستردة معماري اسلامي ايران محسوب مي‌شود كه سادگي و موزون بودن اجزاي آن و سرانجام تزيين فوق‌العاده در سطوح داخلي اين بنا، آن را در زُمرة شاهكارهاي معماري دورة صفويه قرار داده است. اين مقبره يك بنايي است كه به طور نامساوي از دو قسمت تشكيل يافته، يك عمارت چهارگوش مركزي و يك مقصوره مانند پنج ضلعي در جلو. اضلاع اين بنا كه بر روي شالودة سنگي قرار گرفته داراي تاق‌نماهاي نوك تيزي است. برجي كه شبيه برج مقبره‌اي شيخ صفي است احتمالاً مربوط به قرن هشتم/چهاردهم م است كه شيخ صدرالدين موسي پسر دوم شيخ صفي آن را ساخته است، اما عمارتي كه بر روي شالودة اطراف بناي اصلي قرار گرفته، در زمان‌هاي بعد يعني همزمان با بقعة شيخ صفي در اوايل قرن دهم/شانزدهم م بنا گرديده است. اين مقبره در وسط محوطة محصور وسيعي واقع شده و از قسمت‌هاي زير تشكيل يافته است: حصار، حياط بقعه، ايوان جلوبنا، رواق، بناي اصلي بقعه، حجرات و غرفه‌ها

مسجد جمعه اردبیل:

مسجد جمعه، كه تحت شمارة 248 در تاريخ 28 خرداد ماه سال 1315 جزو آثار ملّي به ثبت رسيده، در قسمت شمال شرقي اردبيل و بر فراز تپّه اي بلند و در ميان گورستاني مرتفع، حدّ فاصل كوچه‌هاي عبدالله شاه و پيرشمس‌الدّين قرار گرفته است.


بر طبق رواياتي كه در محلّ وجود دارد، مسجد جمعه دقيقاً بر جاي يك بناي پيش از اسلام برپاشده و چنين تصوّر مي شوئ كه محلّ آن آتشگاهي بوده كه در صدر اسلام، همزمان با روي آوردن مردم به دين اسلام، به مسجد تبديل شده است. . "اين مسجد در شرق شهر و روي يك بلندي كوچك قرار دارد و جهت استفادة نمازگزاران به قسمت هاي كوچك تقسيم شده؛ بخش اصلي كه زير گنبد قرار گرفته (گنبدخانه) به قدر كفايت بزرگ است و گرداگرد آن ديواره‌اي است كه رفته‌رفته به شكل ناقوس درآمده است. در جلوي مسجد نيز يك چشمه قرار دارد.

این بنا براي نخستين بار در قرن پنجم هجري قمري، احتمالاً بر روي ويرانه هاي يك بناي زمان ساساني ساخته شده، و در آن زمان از يك شبستان گنبد دا رمربّع و تالار تاق دار بلند مركّب بوده است. وقتي كه مغولان در سال 1217 ميلادي شهر اردبيل را نابود كردند، به مسجد جمعه آسيب فراوان وارد آمد و گنبد آن در سال 650 هجري قمري دوباره ساخته شد و در آن زمان بعضي قسمت هاي آن با گچ پوشيده و بندكشي كاذب و توپي روي آن نقش گرديد. در اواسط قرن هشتم هجري قمري، شبستان گنبد سفيدكاري شده و محراب گچي ساخته شد و روي آن با نقّاشي تزيين گرديد. عناصري كه [در مسجد جمعه] از قرن هشتم [هجري قمري] وجود دارد، شامل پوشش گچي سختي است كه سطوح ديوار داخلي اتاق گنبد را پوشانيده و محراب مقرنس و تزيينات ديگر نقّاشي شده است. نماي تاق هاي گوشه اي و نغول مدوّر و تزيينات ديوارهاي تحتاني تزيين شده و طرح هاي آن به رنگ نيلي است كه با الگو انداخته شده است. تزيينات مزبور شبيه تزيينات داخلي مقبرة اولجايتو و برج ابرقو است، ولي در مسجد جمعة اردبيل طرح ها دقيق تر و ظريف تر و محدود به نواحي معيّن است.

جمعه مسجد از نظر پلان در رديف مساجد با تركيب چهار تاق و ايوان قرار مي‌گيرد. اين تركيب در قرون اوليه اسلامي به شكل چهار تاق بوده است كه در مسير تكامل خويش به صورت كنوني در آمده است. در زمان سلجوقيان اين تركيب چهار تاق در سمت عقب و ايوان در سمت جلو متداول و معمول شد. بدون ترديد مساجد با تركيب چهار تاق و ايوان، كه در عصر اسلامي در معماري جاي گرفتند ملهم از آتشكده‌هاي عصر ساساني بوده‌اند.

جاذبه های توریستی اردبیل:

بقعه شیخ صفی‌الدّین اردبیلی، مسجد جامع اردبیل و مقبره شیخ امین الدّین جبرئیل از بناهای تاریخی مهمّ این شهر به‌ شمار می‌روند. مضافاً این که دریاچه شورابیل (در داخل شهر)، دریاچه نئور، جنگل فندق‌لو، پیکره سنگی بابا داوود عنبران، شهر توریستی سرعین و دهکده سولان در زمره جاذبه‌های گردشگری مهم این شهر به حساب می آیند.

از دیگر آب‌های معدنی که اغلب مزین به زیبایی‌های بی‌نظیر طبیعی می‌باشند عبارت‌اند از: خلخال سویی، قطورسویی، دودو، ایلاندو (که بر اثر زلزله ویران شده‌است)، مشه سویی، شابیل، قینرجه، ویلادره، سردابه و... همچنین آبشارها و عوارض طبیعی دیدنی مانند آبشار نره‌گر در روستای اسبوی خلخال، آبشار شورشورنه عنبران، آبشار سردابه، دریاچه واقع در قله سلطان سبلان، روستای زیبای نمهیل و سواحل رود قزل اوزن، جاده فوق‌العاده زیبای خلخال به اسالم، مراتع وسیع دامنه سبلان روستای اناردر جاده اردبیل به مشکین شهر زادگاه مادر بابک خرمدین وقلعه مربوط به بابک خرمدین مبارز اردبیلی و کردنه زیبای حیران اردبیل.

هل های اردبیل:

اردبیل به واسطه داشتن مناظربی نظیر طبیعی، شاید به جرات بتوان گفت رتبه نخست گردشگری درایران رادارا می‌باشد.اردبیل وسرعین به واسطه پذیرش گردشگر، میزبان مسافران تابستانی وزمستانی می‌باشد.درتابستان استفاده از مناطق خوش آب وهوای اردبیل ودرپاییزوزمستان به واسطه دارا بودن پیست اسکی آلوارس وآبگرمهای معدنی سرعین میزبان مسافران می‌باشد.لذا هتل‌های زیردرخدمت میهمانان می‌باشد:

مجتمع توریستی کوثر اردبیل 
هتل مهدی اردبیل
هتل سبلان ارردبیل
هتل شورابیل اردبیل
هتل نگین اردبیل
هتل دریا اردبیل
هتل شیخ صفی اردبیل
هتل آپارتمان اترک سرعین
هتل آپارتمان سپیدسرعین
هتل آپارتمان دنیز سرعین
هتل آپارتمان فانوس سرعین
هتل آپارتمان آنا
هتل آپارتمان تخت طاووس
هتل قصر سرعین
هتل لاله سرعین

صنایع دستی اردبیل:

اردبیل به واسطه داشتن تاریخ کهن در ادوار مختلف وتکامل در این دوره‌ها صنایع دستی مختلفی را در جهت نیاز به ان به تکامل رسانده وبه جوامع مختلف معرفی وصادر نموده‌است.به وضوح می‌توان اوج این شکوه را در دوره صفویه جستجو نمود که بایستی این شکوه را به نام مکتب اردبیل ثبت نمود.

آبگینه
بافته و نساجی سنتی
رودوزیهای سنتی
سفال وسرامیک سنتی
صنایع دستی تلفیقی
صنایع دستی چرمی
صنایع دستی چوبی وحصیری
صنایه دستی سنگی
نمد مالی
گليم بافی

جمعیت اردبیل:

جمعیت اردبیل در اولین سرشماری رسمی ایران که در سال ۱۳۳۵ خورشیدی انجام پذیرفت، بالغ بر ۶۵٬۷۴۲ نفر بوده‌است. این تعداد در سال ۱۳۴۵ خورشیدی به ۸۳٬۵۹۶ نفر، در سال ۱۳۵۵ خورشیدی به ۱۴۷٬۸۶۵ نفر، در سال ۱۳۶۵ خورشیدی به ۲۸۱٬۹۷۳ نفر و در سال ۱۳۷۵ خورشیدی به ۳۴۰٬۳۸۶ نفر افزایش پیدا کرد.

جمعیت اردبیل براساس نتایج نهایی سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ خورشیدی بالغ بر ۴۱۲٬۶۶۹ بوده‌است که از این جهت، هفدهمین شهر پرجمعیت ایران به‌شمار می‌رود. برپایهٔ همین آمار از مجموع جمعیت شهر اردبیل ۲۰۹٬۰۱۰ نفر را مردان و ۲۰۳٬۶۵۹ نفر را زنان تشکیل می‌دهند. همچنین شمار خانوارهای این شهر بالغ بر ۱۰۲٬۸۱۸ خانوار بوده‌است

آب و هوای اردبیل:

اردبیل با واقع شدن در دامنه کوه مرتفع سبلان با بلندی 1350 متر و با فاصله کم از بندر آستارا با ارتفاع30 - به منزله دامنه وسیع کوه مرتفعی مشرف بر دریاست که دارای اقلیم مناطق فوقانی از یک طرف و تأثیر پذیر از مناطق بحری از طرف دیگر است . شهرستان اردبیل دارای چهار اقلیم مدیترانه‌ای گرم، مدیترانه‌ای معتدل، کوهستانی سرد و معتدل است. این شهرستان به عنوان یکی از مناطق سردسیر ایران و استان بین پنج تا هشت ماه از سال سرد است. بارندگی نیز در تمام فصول وجود دارد، ولی شدت آن در بهار و پاییز بیشتر است. براساس گزارش ایستگاه هواشناسی اردبیل که در ارتفاع ۱۳۷۲ متری واقع شده، بارندگی این شهر در سال ۱۳۷۲ برابر ۷/۳۲۷ میلی‌متر گزارش شده‌است. این شهرستان دارای زمستان‌های بسیار سرد و تابستان‌های معتدل است. متوسط درجه حرارت آن در حدود هفت درجه سانتی‌گراد است. وجود کوهستان‌های سبلان، طالش و بزغوش، تأثیر بخارهای دریای خزر و بادهای سردشمالی و وجود جنگل‌های شمال و شرق آن در میزان بارندگی و نوسان دمای شهرستان اردبیل بسیار مؤثر است

غذاهای سنتی اردبیل:

از غذاهای سنتی اردبیل می‌توان به آش اوماج، آش دوغ، آش شیر، آَش یارما، بزباش، پیچاق قیمه، تاس‌کباب، ترحلوا، ترشی‌قرمه، چیغیرتما، حلوای زرد، حلوای زنجبیل، خشیل، خورش قاتق، ساج‌ایچی، سوغان‌سو، قرمه‌سبزی، قویماق، قیساوا، قیقاناق، کوفته، لونگی و هرا اشاره کرد.

آش دوغ( آیران آشی ) مهم‌ترین غذای سنتی اردبیل است و به‌عنوان غذای سنتی جهانی شناخته شده‌است

سوغات اردبیل:

از مهم‌ترین سوغات اردبیل می‌توان آب‌نبات، تخمهٔ آفتابگردان، قره حالوا (حلوای سیاه)، سرشیر، شیرینی‌های محلی، شكلات روسته، عسل طبیعی سبلان، عصارهٔ گل‌های سبلان و کره را نام برد.

حلوای سیاه اردبیل معجونی است که از جوانهٔ گندم و کرهٔ طبیعی تهیه می‌شود و بسیار مقوی و نيروزا می‌باشد

بازار تاریخی اردبیل:

بازار اردبیل یادگاری از دوره صفوی و ماقبل انست. در قرن دهم هجری در زمان حکومت شاه طهماسب اول بازارهای اردبیل از رونق بسیار زیادی برخوردار بوده‌اند.

تقسیم بندی کل بازاراردبیل عبارتنداز: بازار بقالان، قصابان، خراطان، سراجان، قیصریه، چاقو فروشان، کلاه دوزان و... سرای دیگر اشاره کرد.راسته‌های موجود در بازار اردبیل عبارتند: از راسته اصلی بازار، راسته قیصریه، علافان، راسته پیرعبدالملک، بازار زرگران، سراجان، پارچه فروشان، کفاشان، مسگران، چاقوسازان، آهنگران و سراهای آنها.در قرن هفتم و هشتم بازار اردبیل رونق فراوان داشته‌است. در دوره‌های بعد، قسمتی از بازار بزرگ و تیمچه‌ها و سراها از موقوفات بقعه شیخ صفی الدین بشمار می‌رفت و درآمد و عواید حاصله به مصرف مخارج این بقعه می‌رسید

موزه های اردبیل:

اردبیل به دلیل داشتن تاریخ کهن، همواره آثارتاریخی بیشماری رادر خود جای داده‌است. به همین دلیل آثار موجود در موزه‌های اصفهان، تبریز میراثی از تاریخ اردبیل به شمار می‌رود که دردوره‌های تاریخی بالاخص دوره صفویه از این دوران می‌باشد.

موزه تاریخ طبیعی اردبیل
موزه مردم‌شناسی اردبیل
موزه صنایع دستی اردبیل
موزه مفاخردینی اردبیل
موزه مفاخراردبیل
موزه تخصصی باستانشناسی(درمحل بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی)
موزه سنگ و کتابخانه تخصصی بقعه شیخ صفی (درمحل بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی)
موزه چینی‌ها یا چینی خانه (درمحل بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی)
موزه باستان‌شناسی خلخال

کاروانسراهای اردبیل:


باتوجه به جایگاه تجاری-اقتصادی شهر اردبیل طی ادوارگذشته و در پی آن ورود تجار و مسافران مختلف، بدیهی است مکانهایی برای اقامت واتراق مسافران وچهارپایان درنظرگرفته شده بود که اصطلاحا کاروانسرا نامیده می‌شد.که سرا هم به اختصار نامیده می‌شد. بطور نمونه: سرای حاج احمد، سرای گلشن، کاروانسرای زنجیرلی و... در نقشه‌های سال ۱۸۲۷ میلادی ۳ کاروانسرای شهر در نزدیکی دروازه قنبلان واطراف بازار قرار داشته‌اند.

کاروانسرای عباسی نقدی کندی
کاروانسرای سربازوطن (قانلی بلاغ)
کاروانسرای شورگل

خانه عوض قانع مقدم اردبیلی(درتاریخ 19/2/1390 تخریب شد)
خانه حاج افشار علیزاده
خانه ارشادي واقع در محله اوچدكان

 

‎ +۹۸-۲۱-۸۸۰۱۵۱۸۳