سردشت

سَردَشت (کردی : Serdeşt) از شهرهای کردنشین استان آذربایجان غربی و مرکز شهرستان سردشت است، که در جنوب غربی این استان و امتداد جنوبی ارومیه قرار دارد و با شمال کشور عراق و اقلیم فدرال کردستان عراق همسایه است. مردم این شهر با کردی سورانی مکریانی صحبت می کنند. بر پایه سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت این شهر برابر با ۴۷٬۱۱۵ نفر بوده است. ارتفاع این شهر از سطح دریا ۱۴۸۰ متر میباشد.

مردم این شهر کردزبان بوده و با کردی سورانی و لهجه موکریانی(مکریانی) صحبت می کنند. مردم سردشت پیرو مذهب شافعی اهل سنت هستند.

جغرافیای سردشت:

سردشت در دامنه کوه گرده سور (Gerde Sûr) گسترده شده است، کوهستانهای قندیل در دامنه های شمال غربی سردشت قرار دارند.

سردشت از شمال و شمال شرق با پیرانشهر و مهاباد، از شرق با مهایاد و بوکان و از جنوب شرق با بانه در استان کردستان همسایه است.سردشت از غرب با شهرهای رانیه و قلعه دیزه و استان اربیل(هولیر) و از جنوب با شهر سلیمانیه و شهر شارباژیر و ماوت در استان سلیمانیه همسایه است. همچنین سردشت دارای 100 کیلومتر مرز با کردستان عراق می باشد.

زبان :

مردم سردشت به زبان کردی سورانی و با لهجه موکریانی (مُکریانی) صحبت می کنند. البته مردم منطقه سردشت ته لهجه خاص و شیرینی در لهجه موکریانی خود دارند. سورانی موکریانی شاخه ای از کردی کرمانجی شمالی محسوب می شود و قرابت های همسان با سورانی هولیر در استان اربیل و سورانی بابانی استان سلیمانیه در کردستان عراق دارد. موکریان(مکریان) - Mukerian نام امارت تاریخی است که پیش ازقانون جدید تقسیمات کشوری به منطقه ای در شمال غربی ایران گفته می شد که شامل شهرستانهای تکاب، بانه، سقز، شاهین دژ، بوکان، سردشت، اشنویه، مهاباد و ارومیه، پیرانشهر و نقده میشد .البته منطقه رانیه و پژدر و قلادزه را نیز به لحاظ قرابت زبانی و فرهنگی نیز جزء موکریان به حساب می آیند

ایلات سردشت:

از ایلات و عشایر سردشت می توان به ایل گورک، منگور، مامش ،ملکاری، ایل بریاجی، میراودلی و بیگ زاده را نام برد.

پراکندگی عشایر سردشت به شرح زیر است :

ایل گورک : شهر ربط ،؛ اطراف پاراستان، سیسر، هندآباد، بریسو، اطراف جاده مهاباد و بوکان

منگور: منطقه میرآباد، آلواتان، دوله تو، دارمه کون، ئالاوان، سوستان، گرور، نیزه، دشت وزنه

ایل بریاجی و ملکاری : سردشت، نلاس، بیوران، قلعه رش، بیزیله، بیشاسب، ملاشیخ، مزرا

میراودلی : آلان و بیژوه، بیتوش

بیگ زاده و باپیرآقایی : سردشت، شلماش، آلان.

جمعیت سردشت:

جمعیت شهرستان سردشت براساس پبش بینی های نرخ رشد سالانه و احتساب مهاجرت های منظور نشده در آمارها در سال 1390 بالغ بر 118،000 نفر می باشد.و دارای رشد 3.6 درصدی جمعیت می باشد

جغرافیای طبیعی سردشت:

ناحیه سردشت به دلیل وجود جاذبه های طبیعی – محیطی و مناظر بکر و فوق العاده و همچنین آداب و رسوم و ویژگی های ناحیه در استان و حتی کشور یک محدوده جغرافیایی استثنائی است. جاذبه های طبیعی – محیطی از جمله (آبشار شلماش در فاصله8 کیلومتری شهر، گردنه زمزیران بین سردشت و مهاباد، آبشار رزگه در منطقه آلان، آبشار چکوو تفرجگاه خدرآباد و پردانان و دره گرژال در جاده سردشت به پیرانشهر، دشت وزنه در دامنه کوهستان های قندیل، دشت باژار، تفرجگاه و مصیف زوران، تفرجگاه بیوران و باساوه، کانی گراوان در کیلومتر 15 جاده مهاباد، و وجود 90.000 هکتار جنگل در سطح ناحیه و چشمه سارهای متعدد، جاذبه های فرهنگی (آداب و رسومات خاص)، آثار تاریخی و باستانی ناحیه (از جمله قلعه باستانی ربط در 15 کیلومتری شهر مربوط به هزاره قبل از میلاد، شهر موساسیر ربط مربوط به دوران مادها، مربوط به دوره اشکانیان در فاصله 2 و 3 کیلومتری شمال شهر، محوطه تاریخی ساوان در فاصله 25 کیلومتری شهر، پل قلاتاسیان مربوط به دوره سامانیان، حمام قدیمی در داخل شهر مربوط به دوره عزیزخان موکری وزیر کرد که مربوط به دوران قاجاری است و محوطه های تاریخی متعدد که هنوز در سطح ناحیه شناسایی و کشف نشده اند، را می توان به عنوان بستر و زمینه ساز رشد و شکوفایی ناحیه در زمینه های مختلف اجتماعی و اقتصادی و توریستی دانست؛ با ذکر این اوصاف باید گفت که سردشت قابلیت تبدیل به منطقه نمونه گردشگری را دارد.

حوادث تاریخی سردشت:

بمباران شیمیایی سردشت در زمان جنگ ایران وعراق: بمباران شیمیایی سردشت در تاریخ ٧ تیر ماه سال ١٣٦٦ در ساعت 4 و 30 دقیقه بعد ظهر اتفاق افتاد که در این حمله 4 بمب شیمیایی در شهر سردشت و 3 بمب در روستاهای اطراف فرود می آیند . سردشت را اولین مورد استفاده از سلاح های شیمیایی در تاریخ می نامند .

بازار و گمرک سردشت:

سردشت دارای دو بازارچه فعال مرزی کیله و بیژوه در منطقه آلان است . که از طریق گمرک قضایی و بازارچه کیله در سال 1389 57 میلیون دلار کالا صادر شده است. سردشت مبداء صدور کالاهای خارجی به بازارچه ها و پاساژهای شهرهایی چون بانه، مهاباد و پبرانشهر و حتی ارومیه، میباشد.چالب توجه اینکه این در شهرهای مذکور کالاها با قیمت های گذاف تر فروخته می شوند ولی در شهر سردشت با قیمت نازل می توان آنها را خرید.

همچنین سردشت دارای گمرک و مرز زمینی کیله با کردستان عراق می باشد که درحال تبدیل شدن به مرز بین المللی است . فاصله سردشت از طریق راه آسفالته با مرز 14 کیلومتر و فاصله هوایی سردشت با نقطه صفر مرزی کیله 8 کیلومتر می باشد، و فاصله سردشت با قلادزه (قلعه دیزه) 35 کیلومتر و با رانیه 65 کیلومتر و با هولیر(اربیل) 200 کیلومتر می باشد. با افتتاح مرز بین المللی کیله، سردشت به دروازه ترانزیت ایران در شمال غرب به کردستان عراق، ترکیه، سوریه و حوزه مدیترانه تبدیل می شود