بیرجند

بيرجند

ناحيه‏اى كه بيرجند جزء كوچكى از آن را تشكيل مى ‏داد، قهستان (كهستان-كوهستان) نام داشت و در مسيرحوادث پس از اسلام، جايگاه نسبتاً مهمى داشت .

در اسطوره‏هاى تاريخى، بناى قهستان رابه سام بن نريمان نسبت مى‏ دهند وآن را بخشى از قلمرو فريدون پنجمين پادشاه پيشدادى مى‏ دانند. در ناحيه بيرجند آثارى از وجود زرتشتيان نيز به دست آمده است.به نظر مى ‏رسد، زرتشتيان به اين نواحى مهاجرت كرده باشند .

ناحيه بيرجند به عنوان بخشى از قهستان در مسير حركت اعرابى بود كه عربستان را به قصد نواحى مختلف خراسان بزرگ و ماوراءالنهر پشت سر مى ‏گذاشتند و لذا هنوز هم روستاهاى عرب نشين در جنوب بيرجند وجود دارند.

با اين كه مناطق كوهستانى در اين ناحيه ارتفاع اندكى دارند، ليكن براى استقرار فرقه اسماعيليه كه به نواحى شرقى ايران پناه آورده بودند، مأمن مناسبى بوده است. قلاعى كه از اين دوران درمنطقه بيرجند باقى مانده است، حضور طولانى فرقه اسماعيليه را در آن دوران آشكار مى ‏سازد. از قرن دهم و يازدهم هجرى، يعنى از دوران صفويان به بعد، فصل جديدى در تاريخ بيرجند گشوده شد كه موجبات رونق و آبادانى را فراهم آورد .

با رسميت بخشيده شدن به مذهب شيعه در دوره صفوى، اين منطقه كه پناهگاه شيعيان به شمار مى‏ رفت، مورد توجه بيش‏ترى قرار گرفت .

اين شهر در حال حاضر، مركز استان خراسان جنوبى و يكى از مراكز عمده تجارى و اقتصادى است .