بوشهر

استان بوشهر از استانهای جنوبی ایران و هفدهمین استان بزرگ کشور به لحاظ مساحت است که در حاشیه خلیج فارس قرار دارد. مرکز این استان بندر بوشهر میباشد.

این استان بهعلت قرار گرفتن در ساحل استراتژیک خلیج فارس، صادرات واردات دریایی، صنعت صیادی، وجود ذخایر نفت و گاز (پارس جنوبی و شمالی)، کشاورزی و نخلداری و وجود نیروگاه هستهای از اهمیّت راهبردی و اقتصادی برخوردار است‎‎؛ به گونهای كه پايتخت انرژی ايران لقب گرفتهاست. مبارزه مردم بوشهر علیه نیروهای خارجی در یکصد سال اخیر از شاخصهای مهم تاریخی این استان است.

موقعیت بوشهر:

استان بوشهر از شمال به قسمتی از استان خوزستان و کهکیلویه و بویراحمد، از شرق به استان فارس، از جنوب و غرب به خلیج فارس و از جنوب شرق به قسمتی از استان هرمزگان محدود است. این استان با مساحتی حدود ۲۷٬۶۵۳ کیلومتر مربّع، جمعیّتی برابر ۸۸۶٫۲۶۷ نفر دارد. استان بوشهر با خلیج فارس بیش از ۷۰۷ کیلومتر مرز دریایی دارد. استان بوشهر بین ۲۷درجه و ۱۹دقیقه تا ۳۰درجه و ۱۶دقیقه عرض شمالی و ۵۰درجه و ۱دقیقه تا ۵۲درجه و ۵۹دقیقه طول شرقی از نصفالنهار گرینویچ قرار دارد.

تقسیمات کشوری بوشهر:

استان بوشهر دارای ۹ شهرستان، ۲۳ بخش و ۴۵ دهستان و شامل ۳۰ شهر و حدود ۹۱۰ آبادی میباشد.

طبیعت بوشهر:

استان بوشهر از دو بخش جلگهای حاشیه ساحلی غربی و کوهستانی نوار شرقی منتهیالیه زاگرس جنوبی است.

ارتفاعات استان بوشهر که ادامه زاگرس فارس میباشد گچترش (رشته کوه) نام دارد. در نواحی جنوبی ارتفاعات به دریا نزدیک میشوند و به ارتفاعات نوکند مشهورند. قلل درانگ - کلات بوریال مند و کجور در رشته کوه کار یا کارتنگ سواحل تنگستان قرار دارند. مهمترین کوههای استان شامل: کوه خورموج (با ارتفاع ۱۸۶۰ مرتفع ترین قله استان بوشهر) در شهرستان دشتی، کوههای گیسکان (۱۶۰۰متر) و بزپر یا پشت پر (۱۴۲۰متر) در شرق برازجان، کوه سیاه (۱۵۰۰متر) در دشت پلنگ، کوه درنگ (۱۲۲۳متر) در شهرستان دیر، گچور (۱۶۰۳متر) و بوریال (۷۳۰متر) در تنگستان و ارتفاعات بوشکان و پازنان است.

جلگه ساحلی استان در امتداد رود دالکی و دهانه رود حله دارای ۷۰ کیلومتر و در امتداد رود مند دارای ۱۲۰ کیلومتر عرض میباشد. و اغلب خاک منطقه شور و قلیایی است.

حوزه آبریز استان: رود مند که علاوه بر رودخانههای استان فارس، رودخانههای شور خورموج - دشت پلنگ - سنا - باغان در استان همه به آن سرازیر میشوند. رود حله که از به هم پیوستن رودخانه دالکی و شاپور تشکیل میشود، هر دو به خلیج فارس میریزند. رودخانههای اهرم - دره آبداری و گپ و شور گناوه از رودخانههای فصلی استانند. نه چشمه آبگرم در پهنای استان قرار دارد.

چهار ناحیه طبیعی استان تحت حفاظت محیط زیست قرار دارند که شامل: منطقه حفاظتشده مند، منطقه حفاظتشده نایبند، منطقه حفاظتشده حله و پناهگاه حیات وحش کوهسیاه میباشد.

آب و هوای استان گرم و خشک و در نواحی ساحلی گرم و مرطوب است. حداکثر دمای مطلق آن ۵/۵۲ درجه سانتیگراد و حداقل آن ۱- درجه و دمای متوسط سالانه استان ۷/۲۵ درجه میباشد. میانگین بارش ۲۲۰ میلیمتر است. هوای آن ۷ماه گرم - ۲ماه معتدل تا سرد و ۳ماه معتدل تا گرم میباشد. چهارده باد محلی در این استان شناخته شدهاست.

تاریخچه استان بوشهر:

قديمیترين نشانههای بدست آمده از سكونت در سرزمين بوشهر، به عهد عيلامی و تمدن بينالنهرين برمیگردد. در زمان مادها در آغاز سده هشتم قبل از ميلاد سرزمين بوشهر جزء يكی از ايالتهای جنوب غربی آن دولت بوده و در زمان حكومت هوخشتره جزو ساتراپنشين چهاردهم دولت ماد بوده است. از دوره هخامنشيان آثار با ارزشی در اطراف شهر برازجان كشف شده است . در دوره ساسانيان و در زمان اردشير بابكان شهر و رام اردشيری در دو فرسنگی شهر بوشهر بنا نهاده شد كه اكنون خرابههای آن به نام ريشهر معروف است. شهر بوشهر در گذشته به اسامی ليان، ريشهر، راشهر، انطاكيه، بندر نادری يا ابوشهر ناميده میشده است. از اواخر قاجاريه تا سال ۱۳۱۶ كشور ايران به ۲۷ بخش تقسيم شده بود كه بوشهر، بنادر و جزاير خليج فارس يكی از اين بخشها محسوب میگرديد. از اين سال در تقسيمات جديد كشوری، بوشهر و توابع آن يكی از شهرستانهای استان هفتم محسوب شده و جزء قلمرو استانداری فارس گرديد. در سال ۱۳۳۹ تغييراتی در تقسيمات سياسی كشور داده شد و بوشهر و توابع آن به نام فرمانداری كل بنادر و جزاير خليج فارس به مركزيت بوشهر از استان فارس جدا گرديد. در اوايل دهه ۱۳۴۰ اين فرمانداری كل و فرمانداری كل بنادر و جزاير دريای عمان تحت عنوان فرمانداری كل بنادر و جزاير خليج فارس و دريای عمان ادغام گرديد. در آذر ماه سال ۱۳۴۶ اين فرمانداری كل به استان ساحلی تغيير نام يافت و بوشهر و توابع آن زير نظر استانداری ساحلی به مركزيت بندر عباس قرار گرفت. در آذر ماه سال ۱۳۴۹ شهرستانهای بوشهر و دشتستان تحت عنوان فرمانداری كل بوشهر از استان ساحلی جدا گرديد و نهايتاً در تاريخ ۹ مهرماه ۱۳۵۲ استان بوشهر با دو شهرستان بوشهر و دشتستان تشكيل و پس از آن تاکنون به ۹ شهرستان تقسیم شده است

جمعیت بوشهر:

جمعیّت و پراکندگی: استان بوشهر براساس سرشماری سال ۱۳۸۵ بالغ بر ۸۸۶٫۲۶۷ نفر جمعیّت دارد که از این مقدار، ۶۵٫۲ درصد در نقاط شهری و بقیه در نقاط روستایی سکونت داشته و کمتر از یک درصد آنان غیر ساکن هستند. ساختار جنسی و سنّی: در این استان در مقابل هر ۱۰۰ زن ۱۱۲ نفر مرد یعنی ۵۳٪ مرد در مقابل ۴۷٪ زن میباشد. جمعیت روستانشین ۳۵٪ و جمعیت شهرنشین ۶۵٪ میباشد. تراکم جمعیت استان در سال ۱۳۸۱ برابر با ۳۵ نفر در هر کیلومتر مربع میباشد. نرخ رشد متوسط جمعیت بین سالهای ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۱ برابر با ۶/۱ درصد نسبت به پنج سال قبل ۷۵-۱۳۷۰ برابر با (۳۸/۱) در حال افزایش بودهاست. این نرخ بین سالهای ۷۰-۱۳۶۵ برابر با ۵۵/۲ بودهاست.

آمار جمعیّتی بعد از این قسمت همه از سرشماری ۱۳۷۵ گرفته شدهاند و با آخرین سرشماری کشور مطابقت ندارند.

ساختار جنسی و سنّی: در این استان در مقابل هر ۱۰۰ زن ۱۰۴ نفر مرد وجود داشتهاست. این نسبت در بین اطفال کمتر از یک ساله برابر ۱۰۵ و در بین بزرگسالان (۶۵ساله و بیشتر) برابر ۱۰۷ بودهاست. وضع زناشویی: در مهر ماه ۱۳۶۵ ش در بین جمعیّت ۱۰ ساله و بیشتر نقاط شهری استان بوشهر ۱/۵۶ درصد از مردان و ۴/۶۵ درصد از زنان، حداقل یک بار ازدواج کرده بودند. این نسبت در نقاط روستایی برای مردان ۳/۵۶ درصد و برای زنان ۶/۶۳ درصد بودهاست. نسبت افراد هرگز ازدواج نکرده در جمعیت ده ساله و بیشتر در نقاط شهری، برای مردان ۹/۴۱ درصد و برای زنان ۱/۳۳ درصد و در نقاط روستایی، برای مردان ۳/۴۲ درصد و برای زنان ۱/۳۵ درصد بودهاست.

زبان و گویش مردم بوشهر:

بیشتر مردم استان بوشهر به زبان فارسی جنوبی با گویش محلی تکلم میکنند. لهجهها و گویشها در روستاها بیشتر از شهرها تنوع دارد. برخی از اهالی جزیره شیف و بنادر کنگان و عسلویه نیز به زبان عربی صحبت میکنند. فارسی در منطقه بوشهر با گویشهای بردستانی، گویش دشتی، گویش تنگستانی و گویش کازرونی و گویش اچمی گفتگو میشود. مردم سواحل خلیج فارس و جزایر آن به گویشی صحبت میکنند که رگههایی از گویشها و زبانهای شبانکاره ای، بلوچی، کردی، ترکمنی، لری و برخی واژههای انگلیسی، هلندی، پرتقالی، هندی و عربی را داراست ولی استخوان بندی و ریشه آن فارسی است. مردم شهرستانهای شمالی استان مانند دیلم، گناوه و دشتستان با گویش متمایل به لری و مردم شهرستانهای جنوبی مانند جم و قسمتهایی از کنگان و دیر نیز به فارسی لهجه دار صحبت میکنند.

اقتصاد بوشهر:

اقتصاد استان به بخشهای کشاورزی، دامداری، شیلات و تا حدودی به صنعت متکی است. این استان از نظر تولید خرما یکی از استانهای مهم کشور میباشد علاوه بر این صید ماهی یکی از مهمترین فعالیتهای اقتصادی مردم این استان را تشکیل میدهد. صنایع این استان نیز به دو بخش صنایع دستی و ماشینی تقسیم میشوند و مهمترین آنها را صنایع کشتی و لنج سازی، توربافی، کوزه، سفال و... تشکیل میدهد. به غیر از شرکت ملی صنایع دریایی و نیروگاه اتمی مالکیت صنایع استان عمدتاً به بخش خصوصی تعلق دارد.

جاذبه های گردشگری بوشهر:

شهر باستانی سیراف
خانه رئیسعلی (موزه)
آرامگاه سیبویه
کلیسای خارک
امامزاده بیبی بانو
امامزاده هاشم (پیر بیراهه آبگرمک)
مسجد بردستان (دیر)
قلعه نصوری
کاخ بردک سیاه
گور دختر
شهر باستانی ریشهر
کنسولگری انگلستان در بوشهر
کنسولگری روسیه در بوشهر
کنسولگری عثمانی در بوشهر
کنسولگری هلند در بوشهر
عمارت ملک
کلیسای گرگوری
کلیسای ظهور مسیح
کنیسه یهودیان
موزه مردم شناسی
مدرسه سعادت
کشتی رافائل
قلعه پهلوانکشی در بخش دلوار (که اکنون اثر خاصی از آن باقی نماندهاست.)
کتیبههای باستانی موجود در جزیره خارک (قدمت این کتیبهها که از جمله مهمترین اسنادی هستند که حکایت از تسلط ایران بر خلیج فارس با نام دریای پارسی را دارند به زمان هخامنشیان میرسد.)

جاهای دیدنی استان بوشهر:


سواحل خلیج فارس
کوه پدری
منطقه حفاظت شده مند (زیستگاه آهو و جنگلهای حرا، شهرستان دیر)
خلیج نایبند و جنگل حرا