اردستان

اَردِستان یکی از شهرهای استان اصفهان در مرکز ایران است. این شهر مرکز شهرستان اردستان است. بنا به برخی تاریخ نویسان ، اردستان زادگاه اردشیر یکم (هخامنشی) بودهاست. جمعیت شهر اردستان بنا بر سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ برابر ۱۵٫۲۸۴ نفر است

زبان مردم اردستان:

مردم اردستان عمدتاً از نژاد اصیل ایرانی هستند.

دلیل آن زبانی است که چندین هزار سال پیش تا کنون بر جای مانده، این زبان منشعب از فرس قدیم پارسی میباشد و زبان اوستائی است که لغات و اصطلاحات خارجی کمتر در آن نفوذ کردهاست.

ساکنان اردستان در گویش محلی خود از آن با عنوانهای ارسون، اردستون، ارسون، اسوم و اسون یاد میکنند.

جغرافیای اردستان:

شهرستان اردستان، در شمال استان اصفهان، در جنوب کویر نمک، در ۳۳ درجه و ۲۳ دقیقه پهنای شمالی و ۵۲ درجه و ۲۲ دقیقه طول شرقی نسبت به نیمروز گرینویچ قرار دارد. از شمال به استان سمنان، از باختر به شهرستانهای کاشان، نطنز و برخوار و میمه، از خاور به شهرستان نایین و از جنوب به شهرستانهای اصفهان و نایین محدود است. اردستان در ۱۱۸ کیلومتری شمال شرقی شهر اصفهان و در مسیر کاشان به سمت نایین و یزد قرار گرفتهاست. آب و هوای این شهرستان گرم و خشک بوده و بیشترین درجه حرارت در تیر و مرداد و کمترین آن در دی و بهمن است. پوشش گیاهی این ناحیه از گونه استپ بیابانی است. کوههای غیرمنظمی از شعبههای کوه کرکس، از جنوب شهرستان میگذرد، از سطح دریا یک هزار و ۲۰۷ متر ارتفاع دارد.

آثار تاریخی اردستان:

مسجد جامع اردستان:

مسجد جامع اردستان که یکی از نمونههای منحصر به فرد مساجد چهار ایوانی ایران به شمار میآید، در قرن سوم قمری به دستور «عمربن عبدالعزیز اجلی» بر روی بنای آتشکدهای که هنوز آثار آن در گوشهای از مسجد دیده میشود، به سبک مسجدهای عربی ساخته شده و مجموعه کم نظیری شامل مدرسه حاج حسین نورالدین، آب انبار حاج حسن، راسته بازار، میدان تعزیه، حمام و قلعه میان شهر در کنار آن قرار دارد. مسجد جامع اردستان که طی دورههای آل بویه، سلجوقی و... مورد بازسازی قرار گرفته، ویژگی خاص مساجد قبل از ایلخانیان (قرن هشتم به بعد) و عدم استفاده از کاشیهای لاجوردی را دارد و تمام آن از خشت و گل ساخته شدهاست.

دیگر بناهایی که قدمت اردستان را تایید میکند، مسجد امام حسن و آب انبار مجاور آن و همچنین مسجد خسرو است که متاسفانه در طول سالها و سدهها، دستخوش تخریب شده و هم اکنون، فقط سر در ورودی آن برجا ماندهاست. همچنین بنای مسجد جامع زواره در بخش مرکزی زواره، در ۱۵ کیلومتری شمال خاور اردستان، با توجه به مدارک موجود، اولین مسجد چهار ایوانی ایران است که در دوره سلجوقی ساخته شده و اصالت خود را تاکنون به نحو شایستهای محفوظ کرده و این مساجد، به اضافه آرامگاههای تاریخی مهمترین مکانهای تاریخی شهرستان اردستان را تشکیل میدهند و مجموعاً در این شهرستان ۸۰ اثر تاریخی وجود دارد که از بین آن ها۳۰ اثر در فهرست آثار ملی ثبت شده و بخشی از آنها عبارت است از کاروانسرای جوگند واقع در جاده اردستان به نایین، مجموعه آسیابهای آبی در مناطق رامیان و زواره، مجموعه کاخ سرهنگ آباد در شرق زواره و...

قنات دو طبقه:

عجیبترین قنات ایران، قنات دو طبقه مون اردستان است که حدود ۸۰۰ سال پیش احداث شدهاست. قنات دو طبقهٔ اردستان در محلهٔ مون یکی از محلات شهرستان اردستان در استان اصفهان واقع است این قنات در این محله شامل دو طبقهاست که که در هر طبقهٔ آن آبی مسقل جریان داردجالب این جاست که آب هیچ یک به دیگری نفوذ نمیکند این قنات ۸۰۰ سال پیش احداث شده که تنها قنات دو طبقهٔ جهان است.

برخی از آثار دیگر این شهرستان:

آب انبار بزرگ بازار در میدان بازار محله کبودان.
مسجد امام حسن (ع): در بازار محله کبودان وجود دارد. از بناهای قرن هشتم ه. ش و دارای سردری زیبا و خوش طرح مزیّن به کتیبههایی به خط کوفی در متن کاشی و فیروزهای است.
مسجد خسرو در سه طبقه واقع در محله رامیان از دوره قاجار.
سنگ سفید مقبره امیر اوییس از آل نوشروان و از سرکردگان شاه اسماعیل صفوی در گوشه شمال غربی، دشت محله محال شهر با دو سنگ مرمر زیبا با طرحهای اسلیمی و ختایی.
مسجد دشت واقع در محله رامیان که گویند محل آتشکده مهراردشیر بودهاست.
تقسیم بندی آب فرزههای آب ارونه و فاصله برای محلات فهره، کبودان، بازار، رامیان و قریه تلک آباد از ابتکارات خواجه نصیر طوسی در جنوب غربی ساختمان شهرداری نزدیک خیابان شمالی، جنوبی شهر.
خانقاه پیر مرتضی علی اردستانی، از عرفای اواخر قرن هشتم ه. ش در محلّه فهره اردستان.
آب انبار حاج حسن در جنوب شرقی مسجد جامع.
آب انبار حاج میر رحیم در ابتدای محلّه مون.
آب انبار حاج معدل «محمد مهدی» معروف به حاج معدل السلطان واقع در نزدیکی مسجد خسرو در محله راه میان.